Ly kỳ ba vị thần trong nhà người Khơ Mú

0:00 / 0:00
0:00
Bản làng người Khơ Mú ở huyện Kỳ Sơn, Nghệ An
Bản làng người Khơ Mú ở huyện Kỳ Sơn, Nghệ An
TP - Trong ngôi nhà người Khơ Mú ở Nghệ An có 3 vị thần (Then) cai quản các vấn đề khác nhau trong đời sống con người. Then Lo đưa linh hồn đến đầu thai làm người; Then Chư cai quản sức khỏe; Then Liêng nuôi dưỡng con người.

Then là những vị thần quan trọng trong quan niệm của cộng đồng người Tày, Thái và nhiều dân tộc thiểu số ở Việt Nam. Những vị thần có các nhiệm vụ khác nhau được Pỏ Then (Trời) giao cho. Người Thái ở Nghệ An có một hệ thống Then làm các nhiệm vụ tạo ra mưa, nắng, sấm sét…

Còn với người Khơ Mú ở huyện Kỳ Sơn (Nghệ An) cũng có những vị Then riêng của họ. Các vị thần gần gũi với cuộc sống nhân gian cũng như quan niệm tâm linh của cộng đồng.

Trong một chuyến đi, chúng tôi gặp ông Xeo Phò Mạnh - một già làng ở bản Cha Ca 2, xã Bảo Thắng, huyện Kỳ Sơn. Ông Mạnh đã ngoài tuổi 70 và là thầy mo lo việc cúng bái, làm lễ chính cho hơn 2.500 người trong 5 bản thuộc xã Bảo Thắng. Như đại bộ phận người dân nơi đây, ông Mạnh sống trong một ngôi nhà sàn được bố trí theo đúng phong tục.

Các căn buồng trong nhà người Khơ Mú được trang trí khác so với người Thái. Điểm khác đặc trưng nhất là người Khơ Mú đặt bàn thờ tổ tiên ở gian bếp còn người Thái đặt bàn thờ tổ tiên ở gian ngoài (tính từ cầu thang chính lên nhà). “Ngôi nhà người Thái thường chỉ có “ma nhà”, còn trong nhà người Khơ Mú thì có thêm các Then cư ngụ.

Với các cộng đồng thiểu số ở Nghệ An, thần linh và các đối tượng siêu nhiên rất phong phú. Người ta có thể “tìm thấy” lực lượng siêu nhiên ở bất kỳ nơi đâu, trong nhà, ngoài rừng, dưới khe suối và trên cơ thể của con người cũng như vật nuôi. Đó là những linh hồn và vía”. Ông Xeo Phò Mạnh

Cũng theo già làng này, Then của người Thái ở “mường Trời” (một tầng tâm linh trên cao). Nhưng trong quan niệm tâm linh của người Khơ Mú thì căn nhà của họ có đến 3 vị Then cai quản những vấn đề khác nhau của đời sống con người. Cụ thể, ngôi nhà truyền thống của người Khơ mú có ba “vì” và các cột nhà được kết nối bởi các thanh xà lớn. Ở thanh xà phía ngoài cùng là nơi ở của Then Lo.

Vị Then này mang linh hồn đến đầu thai làm người. Khi trong nhà có một một phụ nữ bắt đầu thai kỳ, Then Lo sẽ lên “mường Trời” chọn về một linh hồn, đứa trẻ được sinh ra. Nếu vì lý do nào đó mà đứa trẻ không chào đời khỏe mạnh thì do Then Lo đã quên nhiệm vụ của mình. Người ta tin rằng, có thể Then Lo đang đi đâu đó, hoặc khi dựng nhà, gia chủ không gọi Then Lo về.

Ly kỳ ba vị thần trong nhà người Khơ Mú ảnh 1

Gian bếp của người Khơ Mú ở huyện Kỳ Sơn, Nghệ An

Cai quản thanh xà giữa nhà là Then Chư. Một đứa trẻ có được lớn lên khỏe mạnh và vượt qua được bệnh tật, tai ương trong cuộc sống hay không là do vị này quyết định. Then Chư cai quản sức khỏe con người. Một người khi gặp ốm đau hay bệnh tật, tai nạn là do sự sơ sểnh của Then Chư.

Có thể do Then Chư mải chơi với các bạn Then khác. Cũng có thể là lỗi của người nhà, làm phật ý Then Chư. Muốn Then Chư khắc phục lỗi của mình, gia chủ phải hỏi thầy mo về nguyên nhân và làm lễ cúng.

Then Liêng là vị thần cai quản thanh xà trong gian bếp, phụ trách cái bụng no hay đói của gia đình. Gia đình giàu hay nghèo, làm ăn có thuận lợi, mùa màng được mất đều do Then Liêng ban cho.

MỚI - NÓNG

Có thể bạn quan tâm

Ngoài tiện ích cho sinh hoạt, cuộc sống, nhà trình tường ở Lạng Sơn có có ý nghĩa "phòng thủ" chống thú dữ, kẻ thù nên được lưu giữ, thu hút sự quan tâm, ngưỡng mộ của du khách -Ảnh: Duy Chiến

Hồn cốt nhà trình tường xứ Lạng

TPO - Đến với xứ Lạng, mọi người sẽ được chứng kiến những ngôi nhà trình tường một tầng, hai tầng của người Tày, Nùng, Dao, Sán Chí sinh sống ở vùng núi cao, biên giới như Lộc Bình, Cao Lộc, Đình Lập, Tràng Định, Văn Lãng.
Hóa trang để bước vào lễ hội. Ảnh: Krajăn Plin

Độc đáo những lễ hội của người K’Ho

TPO - Hầu như tháng nào trong năm, các buôn làng K’Ho cũng có lễ hội với nhiều tập tục kỳ lạ, hiếm có; định kỳ là mừng lúa mới, bỏ mả, đua voi; còn bất chợt là những cuộc tế lễ vì thiên tai, dịch bệnh, thú dữ tấn công…
Phụ nữ Dao đỏ thôn Bản Lục, xã Đà Vị, huyện Na Hang, tỉnh Tuyên Quang trong trang phục truyền thống. Ảnh: Báo Tuyên Quang

Ấn tượng trang phục truyền thống của phụ nữ Dao đỏ

TPO - Để bộ trang phục thêm phần rực rỡ và ấn tượng hơn các cô gái người Dao đỏ đã đính những quả bông len màu đỏ, to tròn được được đặt liền kề nhau, chạy dọc từ vai đến thắt lưng. Những quả bông len này đã tạo ra nét đặc trưng riêng trên trang phục người phụ nữ. Đây cũng là điểm nổi bật để phân biệt người Dao đỏ với các nhóm Dao khác trong cộng đồng người Dao.
Bừng sáng sắc màu dân tộc trong những ngày hội ở xứ Lạng

Bừng sáng sắc màu dân tộc trong những ngày hội ở xứ Lạng

TPO - Trong những ngày này, tại thành phố Lạng Sơn và 10 huyện trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn đang có rất nhiều hoạt động sôi nổi chào mừng Ngày hội đại đoàn kết dân tộc, Đại hội đại biểu Hội liên hiệp phụ nữ tỉnh Lạng Sơn, các sự kiện, lễ tết truyền thống của người dân tộc thiểu số.